ARDEŞEN / RİZE
Miras Hukuku

Yasal Mirasçılar ve Saklı Pay Hesabı

İçindekiler
Açık dosya, ahşap aile figürleri, ev maketi ve anahtar ile mirasçılığı temsil eden görsel.

Bir baba, çay bahçesini vasiyetnameyle yeğenine bırakmış olsun. Geride eşi, iki çocuğu ve bir banka hesabı var. Çocuklara bankadan düşen para saklı paylarını karşılar mı? Bunu anlamak için önce her çocuğun mirastaki yasal payı bulunur. Ardından bu payın kanunla korunan bölümü, çocuğa gerçekten kalan tutarla karşılaştırılır.

Yasal miras payı, kanunun bir mirasçıya ayırdığı orandır. Saklı pay, belirli mirasçılar için bu oranın kanunla korunan bölümüdür. Mirasbırakan, saklı payların dışında kalan kısmı vasiyetnameyle dilediği kişiye bırakabilir.

Kimler yasal mirasçıdır?

Kanun, kan hısımlarını ortak atalarına göre gruplara ayırır. Bu gruplara zümre denir. Önceki zümrede bir mirasçı varsa sıra sonrakine geçmez. Sağ kalan eş ise aşağıda gösterilen oranlarla bu mirasçılara katılır (Türk Medenî Kanunu, m. 495–501).

Çocuklar ve torunlar. Çocuklar eşit pay alır. Bir çocuk mirasbırakandan önce ölmüşse o çocuğun payı kendi çocuklarına geçer. Örneğin eşi olmayan bir kişinin iki çocuğundan biri daha önce ölmüş ve iki çocuk bırakmışsa, hayattaki çocuk mirasın yarısını, iki torun da ayrı ayrı dörtte birini alır.

Anne, baba ve onların altsoyu. Mirasbırakanın çocuğu, torunu veya daha sonraki kuşaktan altsoyu yoksa sıra anne ve babaya gelir. Anne ya da baba daha önce ölmüşse onun payı kendi altsoyuna geçer. Mirasbırakanın kardeşi ve gerektiğinde kardeşinin çocukları bu yolla mirasçı olabilir.

Büyükanne, büyükbaba ve onların altsoyu. İlk iki zümrede mirasçı yoksa sıra büyükanne ve büyükbabalara gelir. Bunlardan biri daha önce ölmüşse kural olarak onun yerini kendi altsoyu alır. Sağ kalan eş varsa bu kolda yalnızca ölen büyükanne veya büyükbabanın kendi çocuklarına kadar inilir. Örneğin sadece eş ve bir kuzen hayattaysa yasal mirasın tamamı eşe geçer.

Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan bağı olan çocuklar gibi mirasçı olur. Evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı da sürer. Evlilik dışında doğan çocuk da babasıyla soybağı tanıma veya mahkeme kararıyla kurulmuşsa baba tarafından diğer çocuklarla eşit hakka sahiptir. Yasal veya atanmış başka mirasçı bulunmadığında miras Devlete geçer.

Bir mirasçının mirası reddetmesi, payın kime kalacağını ve borçtan sorumluluğu etkileyebilir. Ret süresi ile payın çocuklara geçmesine ilişkin örnekler için miras kalan borçlar ve mirasın reddi yazısını okuyabilirsiniz.

Eşin miras payı ve saklı payı ne kadardır?

Eşin payı, hangi aile koluyla birlikte mirasçı olduğuna göre değişir. Çocuklarla veya anne ve baba zümresiyle mirasçı olduğunda eşin yasal payının tamamı korunur. Tablodaki her oran, miras hesabına esas toplam değerin ne kadarının eşe düştüğünü gösterir (TMK m. 499, 506).

Eşin yasal miras payı ve saklı payı
Mirasçılık durumu Eşin yasal payı Eşin saklı payı
Çocuklar veya onların yerine geçen altsoy 1/4 1/4
Anne, baba veya onların yerine geçen altsoy 1/2 1/2
Büyükanne ve büyükbabalar veya onların mirasçı olabilen çocukları 3/4 9/16
Eş tek yasal mirasçıysa Tamamı 3/4

Çocuğun, anne ve babanın saklı payı nasıl bulunur?

Her çocuğun saklı payı, kendi yasal miras payının yarısıdır. Mirasbırakandan önce ölen çocuğun yerine geçen torunun da kendi yasal payının yarısı korunur. Anne ve babanın her birinin saklı payı ise mirasçı olduklarında kendi yasal paylarının dörtte biridir. Örneğin ölenin eşi ve altsoyu yoksa ve anne ile baba hayattaysa her biri mirasın yarısına hak kazanır. Bu durumda her birinin saklı payı toplam mirasın 1/8’idir (TMK m. 505–506).

Bir çay bahçesi üzerinden saklı pay hesabı

Bahçenin ölüm tarihindeki değeri 1.800.000 TL, bankadaki para 600.000 TL olsun. Bahçenin tamamı mirasbırakana ait olsun. Örnekte borç, düşülecek gider, mal rejiminden doğan bir alacak veya hesaba eklenecek bir bağış bulunmuyor. Böylece hesap 2.400.000 TL üzerinden yapılır. Vasiyet yalnızca bahçeyi kapsadığı için bankadaki para yasal paylara göre bölünür.

2.400.000 TL tutarındaki örnekte eşin ve iki çocuğun payları
Mirasçı Yasal pay Saklı pay Bankadan düşen Eksik kalan
Eş 1/4
600.000 TL
1/4
600.000 TL
150.000 TL 450.000 TL
Birinci çocuk 3/8
900.000 TL
3/16
450.000 TL
225.000 TL 225.000 TL
İkinci çocuk 3/8
900.000 TL
3/16
450.000 TL
225.000 TL 225.000 TL

Üç mirasçının saklı payları toplamı 1.500.000 TL, serbestçe vasiyet edilebilecek kısım 900.000 TL’dir. Mirasçılara bankadan toplam 600.000 TL kaldığı için saklı paylarındaki eksik de toplam 900.000 TL’dir. Eş ve çocukların her biri, tabloda kendi satırında görünen eksikliğin tamamlanmasını isteyebilir. Bahçenin bölünüp bölünemeyeceği ve tapuya nasıl tescil edileceği ayrıca değerlendirilir.

Saklı pay eksik kaldığında tenkis ne sağlar?

Tenkis, mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği sınırı aşan kazandırmanın, mirasçının saklı payını tamamlayacak ölçüde azaltılmasıdır. Vefat edenin miras bıraktığı mal, alacak ve borçların bütününe tereke denir. Hesaba ölüm günündeki mal ve alacaklarla başlanır. Borçları, cenaze giderleri ve kanunda sayılan diğer giderler düşülür. Eşler arasındaki mal rejiminden doğan alacaklar da varsa ayrıca değerlendirilir. Tenkise tabi önceki bağışlar hesaba eklenir. Sonra her mirasçının saklı payı, kendisine kalan değerle karşılaştırılır (TMK m. 225, 507–508, 560).

Yargıtay’dan bir örnek. Bir taşınmazın vasiyet edildiği davada mahkeme, saklı pay hesabını hatalı yapmıştı. Yargıtay, davacıya vasiyet dışında kalan mirastan düşen tutarın önce saklı payından indirilmesi gerektiğini belirterek kararı bozdu. Örneğimizde çocuk başına 450.000 TL’lik saklı payın yalnız 225.000 TL’sinin eksik kalması aynı hesabın sonucudur. Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 20 Mayıs 2026, E. 2026/2401, K. 2026/2809.

Dava süresi. Saklı payı eksik kalan mirasçının, ihlali öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde tenkis davası açması gerekir. Ayrıca on yıllık üst süre vardır. Bu süre vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açıldığı tarihten, diğer tasarruflarda mirasbırakanın ölümünden başlar. İki süre de hak düşürücüdür. Bir tasarrufun iptali önceki bir tasarrufu yürürlüğe sokarsa süreler iptal kararının kesinleşmesiyle başlar. Mirasçıdan vasiyetin yerine getirilmesi istendiğinde ise tenkis, savunma olarak her zaman ileri sürülebilir (TMK m. 571, 575).

Tenkis ile muris muvazaası arasındaki fark nedir?

Tenkiste geçerli bir vasiyetin veya bağışın mirasçının saklı payını ne kadar azalttığı belirlenir. Çay bahçesini yeğene bırakan vasiyet örneğinde her çocuğun saklı payı 450.000 TL, bankadan aldığı pay 225.000 TL’dir. Her çocuk, vasiyetin eksik kalan 225.000 TL ölçüsünde azaltılmasını isteyebilir. Baba bahçeyi sağlığında tapuda açıkça bağışlamışsa bağışın tenkisi için kanunda sayılan hâllerden birinin gerçekleşmesi gerekir (TMK m. 560, 565).

Şimdi aynı babanın, çocuklarını mirastan yoksun bırakmak için yeğeniyle anlaşıp tapulu çay bahçesini ona bağışladığını, tapuda ise işlemi satış olarak gösterdiğini düşünelim. Bu durumda muris muvazaası söz konusudur. Görünürdeki satış tarafların gerçek iradesini yansıtmaz. Gizli bağış da taşınmaz devri için gereken resmî şekilde yapılmamıştır (TBK m. 19). Davacı, gizli bağışı ve mal kaçırma amacını kanıtlamalıdır. Satış bedelinin ödenip ödenmediği, yeğenin alım gücü ve tanık anlatımları birlikte değerlendirilir.

Bu devirle miras hakkı zedelenen mirasçı, tapu kaydının kendi yasal miras payı oranında iptalini ve bu payın adına tescilini isteyebilir. Örneğimizde her çocuğun tapuda isteyebileceği pay, bahçenin sekizde üçüdür (3/8). Dava açmak için saklı pay sahibi olmak gerekmez. Örneğin miras sırası kendisine gelen bir kardeş de bu talepte bulunabilir.

Mirasçı, aynı davalıya karşı önce tapu iptali ve tescil, bu talep esastan reddedilirse tenkis isteyebilir. Taleplerin aynı davada bu sırayla ileri sürülmesine terditli (kademeli) talep denir. Tenkis ikinci sırada istense de Kanun’daki bir ve on yıllık sürelere tabidir. Bu süreler muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil istemine uygulanmaz (HMK m. 111, TMK m. 571).

Sık sorulan sorular

Kardeşin saklı payı var mı?

10 Mayıs 2007 ve sonrasında ölen kişiler bakımından kardeşin saklı payı yoktur. Aile sırası kendisine geldiğinde kardeş yasal mirasçı olur. Örneğin tek yasal mirasçı kardeşse ve mirasbırakan bütün malvarlığını geçerli bir vasiyetnameyle bir vakfa bırakmışsa kardeş, kendisine pay ayrılması için tenkis isteyemez. Daha eski ölümlerde o tarihte yürürlükteki kanun esas alınır. 5650 sayılı Kanun, m. 1–3.

Vasiyetnamede adı geçmeyen çocuk saklı payını kaybeder mi?

Çocuğun adının vasiyetnamede geçmemesi, tek başına mirasçılıktan çıkarma sayılmaz. Çocuk, kendisine kalan değer saklı payını karşılamıyorsa tenkis isteyebilir. Kanuni bir sebebe dayanan geçerli mirasçılıktan çıkarma veya çocukla yapılmış geçerli bir mirastan feragat sözleşmesi varsa sonuç değişebilir (TMK m. 510–512, 528).

El yazısı, tarih, imza ve tanık şartları için vasiyetname hazırlama ve geçerlilik şartları yazısını okuyabilirsiniz.

Bir çocuğa sağlığında verilen ev hesaba katılır mı?

Devrin nasıl ve hangi amaçla yapıldığı önemlidir. Örneğin ölümden önceki bir yılda yapılan bağışlar, âdet gereği verilen hediyeler dışında, tenkis hesabına girebilir. Saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı açıkça ortaya konmuşsa daha eski bir bağış da incelenebilir (TMK m. 565). Bağışın tapuda satış gibi gösterildiği iddiası ise farklı bir hukuki sebebe dayanır. Muris muvazaası ve tapu iptali davası.

Veraset ilamındaki oran saklı payı mı gösterir?

Yasal mirasçılar için düzenlenen veraset ilamı, kimin hangi oranda mirasçı olduğunu gösterir. Saklı payın eksik kalıp kalmadığını anlamak için vasiyetname, önceki devirler, varsa borçlar ve mirasçıya kalan mallar birlikte değerlendirilir. Mirasçılık belgesi nasıl alınır?

İlgili çalışma alanı Miras Hukuku

Hukuki kaynaklar

4721 sayılı Türk Medenî Kanunu · m. 225, 495–501, 505–508, 510–512, 528, 560, 565, 571, 575 ve 598.

5650 sayılı Kanun · 10 Mayıs 2007 tarihli yayım kaydı.

4722 sayılı Yürürlük Kanunu · Ölüm tarihinde uygulanacak hukuk, m. 17.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu · Tarafların gerçek ve ortak iradesi, m. 19.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu · Terditli dava, m. 111.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, E. 1974/1, K. 1974/2 · 1 Nisan 1974.

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, E. 1986/4, K. 1987/5 · 22 Mayıs 1987. Kararı aktaran Yargıtay ilamı.

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2026/2401, K. 2026/2809 · 20 Mayıs 2026.

Mevzuat ve karar kontrolü 13 Kasım 2026 tarihinde yapılmıştır.

Büro iletişim bilgileri

0 (531) 265 88 20 sutluogluhukuk@gmail.com

Büro adresi ve çalışma saatleri