Boşanma Davasında Mehir: Mehir Senedi ve Alacağın Talep Edilmesi
Mehir senedinin geçerliliği, kusurun etkisi, ispat ve başvuruya ilişkin hukuki bilgiler.
İçindekiler

Boşanma sürecinde, evlenirken kararlaştırılan mehirin ödenip ödenmeyeceği sıklıkla gündeme gelir. Mehir, yalnızca evlenilmiş veya boşanılmış olması nedeniyle kendiliğinden doğan bir alacak değildir. Talebin değerlendirilebilmesi için yapılan anlaşmanın içeriği, geçerliliği, ödeme zamanı ve daha önce yerine getirilip getirilmediği incelenmelidir.
Mehirin dinî bir kavram olması, buna ilişkin anlaşmayı tek başına geçersiz kılmaz. Yargıtay, sonradan verilmesi kararlaştırılan mehirleri bağışlama sözü verme hükümleri çerçevesinde değerlendirmektedir. Ancak her mehir belgesi aynı hukuki sonucu doğurmaz. Yargıtay 3. HD, 08.04.2019, 2019/482 E., 2019/3079 K.
Mehirin tanımı ve boşanmayla ilişkisi
Mehir; evlenme dolayısıyla kadına verilen veya verilmesi kararlaştırılan para, altın ya da başka bir malvarlığı değeri olarak tanımlanabilir.
Uygulamada iki kavramla karşılaşılır:
- Mehr-i muaccel: Ödemesi ertelenmeyen, peşin verilmesi kararlaştırılan mehir.
- Mehr-i müeccel: Ödemesi sonraki bir zamana veya olaya bırakılan mehir.
Mahkeme bakımından belirleyici olan, belgenin başlığından çok tarafların neyi kararlaştırdığıdır. Örneğin, evlenme sırasında ödenmesi gereken mehir ile boşanma hâlinde ödenmesi kararlaştırılan mehirin talep zamanı aynı değildir.
Ödeme boşanmaya bağlanmışsa, yalnızca boşanma davasının açılmasıyla alacağın talep edilebilir hâle geldiği kabul edilmemelidir. Sözleşmedeki koşul ve boşanma kararının kesinleşmesi birlikte değerlendirilir.
Mehir senedinin geçerlilik şartları
Altın ve para için yazılı anlaşma
Henüz yerine getirilmemiş bir bağışlama sözünün geçerli olması, Türk Borçlar Kanunu’nun 288. maddesi uyarınca yazılı şekilde yapılmasına bağlıdır. Yazılı şekilde borç üstlenen kişinin imzası da bulunmalıdır.
Bu nedenle, altın veya para verilmesine ilişkin mehir anlaşmasında özellikle şu hususlar önem taşır:
- Borcu kimin üstlendiği.
- Verilecek para veya malın belirli ya da belirlenebilir olması.
- Altının miktarı, ayarı ve varsa türü.
- Ödemenin ne zaman yapılacağı.
- Belgenin borç altına giren kişi tarafından imzalanması.
Altın veya para bağışlama sözü için noter onayı genel olarak zorunlu değildir. Bununla birlikte, noter onayının bulunmaması ile yazılı şeklin hiç bulunmaması farklı durumlardır.
Yalnızca sözlü olarak verilmiş ve yerine getirilmemiş bir mehir vaadindeki şekil eksikliği, sırf tanık anlatımıyla giderilemez. Buna karşılık, altının gerçekten teslim edildiği tamamlanmış bağışlamalar ayrıca değerlendirilir.
Ev veya arsanın mehir olarak kararlaştırılması
Taşınmaz bağışlama sözü resmî şekle tabidir. Bu nedenle, ev veya arsa verilmesini öngören sıradan bir yazılı mehir belgesi, taşınmazın devrini istemek için her durumda yeterli değildir. Taşınmazın devri ve buna ilişkin taahhüt, ilgili şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmelidir.
Boşanma talebinin ve kusurun mehir alacağına etkisi
Boşanma davasını kadının açması, mehir alacağını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Boşanmadaki kusur değerlendirmesi de mehir bakımından otomatik bir hak kaybı anlamına gelmez.
Ancak bağışlamanın geri alınması veya henüz yerine getirilmemiş bağışlama sözünden dönülmesi şartları ayrıca incelenebilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 295 ve 296. maddelerinde; bağışlayana veya yakınlarına karşı ağır suç işlenmesi, kanundan doğan yükümlülüklere önemli ölçüde aykırı davranılması ve belirli başka durumlar düzenlenmiştir.
Örneğin, Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 27.09.2023 tarihli, 2022/9641 E., 2023/4236 K. sayılı kararında, tarafların eşit kusurlu olduğu boşanmada bağışlamadan dönme koşullarının oluşmadığını kabul eden karar onanmıştır.
Bu karar, her kusur durumunda aynı sonuca ulaşılacağı anlamına gelmez. İleri sürülen davranışın, bağışlamayı geri alma şartlarını oluşturup oluşturmadığı somut olayda değerlendirilir.
Mehir alacağının ispatı
İspat bakımından öncelikle iki durum ayrılmalıdır:
- Mehirin vaat edilmesine rağmen hiç verilmemesi.
- Mehirin verilmesi, ancak daha sonra eş tarafından alınması veya harcanması.
İlk durumda borcun doğumu ve yerine getirilip getirilmediği; ikinci durumda ise teslimden sonra gerçekleşen olaylar tartışılır.
Özellikle senette “tam ve eksiksiz teslim aldım” gibi bir açıklama bulunması önemlidir. Bu açıklamayı imzalayan kişinin sonradan hiçbir ödeme yapılmadığını ileri sürmesi, senede karşı ispat kurallarını gündeme getirir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 30.04.2024 tarihli, 2023/3786 E., 2024/3020 K. sayılı kararında, altınları teslim aldığını belirten belgeyi imzalayan davacının, teslim edilmediği iddiasını gerekli delillerle kanıtlayamaması nedeniyle verilen ret kararı onanmıştır.
Mehir senedi, ödeme belgeleri, yazışmalar ve olayın niteliğine göre diğer hukuka uygun deliller birlikte değerlendirilir. Tanıkla ispatın mümkün olup olmadığı ise belgenin içeriğine, ileri sürülen olaya ve kanuni istisnalara bağlıdır.
Takıların teslimi ve iadesiyle ilgili ispat sorunları, ziynet alacağında ispat yükü yazısında ayrıca ele alınmaktadır.
Mehir davasında görevli mahkeme
Görevli mahkeme konusunda farklı yönde Yargıtay kararları bulunmaktadır:
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.09.2023 tarihli, 2022/10249 E., 2023/4217 K. sayılı kararında, önündeki mehir alacağı uyuşmazlığının aile mahkemesinde görülmesi gerektiğini kabul etmiştir.
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 08.04.2019 tarihli, 2019/482 E., 2019/3079 K. sayılı kararında ise bağışlama vaadine dayalı talep bakımından asliye hukuk mahkemesi görevli kabul edilmiştir.
Bu nedenle görevli mahkeme belirlenirken yalnızca “mehir” ifadesine dayanılmamalı; talebin hukuki dayanağı, tarafları ve ilgili içtihatlar incelenmelidir.
Mehir, boşanma kararıyla kendiliğinden hükme bağlanan bir alacak da değildir. Talebin açıkça ileri sürülmesi ve gerekli usul ve harç koşullarının yerine getirilmesi gerekir.
Mehir alacağında zamanaşımı
Bağışlama sözleşmesinden doğan mehir alacağı bakımından genel olarak on yıllık zamanaşımı uygulanır. Başlangıç tarihi, alacağın muaccel olduğu, yani ödenmesinin istenebileceği zamana göre belirlenir.
Ayrıca Türk Borçlar Kanunu’nun 153. maddesine göre, evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirlerinden olan alacaklarında zamanaşımı başlamaz; başlamışsa durur.
Bu nedenle her olayda doğrudan “senet tarihinden itibaren on yıl” veya “boşanmadan itibaren on yıl” hesabı yapılması doğru değildir. Borçlu eş dışında bir kişiyse, eşler arasındaki alacaklara ilişkin durma kuralı o kişi bakımından kendiliğinden uygulanmaz.
Boşanmadan doğan bazı talepler için öngörülen bir yıllık süre de sözleşmeye dayalı mehir alacağına doğrudan uygulanmamalıdır.
Anlaşmalı boşanma protokolünde mehirin düzenlenmesi
Mehir konusunda anlaşma sağlanmışsa anlaşmalı boşanma protokolünde bunun açıkça belirtilmesi, sonradan doğabilecek yorum uyuşmazlıklarını azaltır.
Düzenlemede özellikle şu hususlara yer verilmelidir:
- Mehir borcunun bulunup bulunmadığı ve miktarı.
- Tamamının veya bir kısmının daha önce ödenip ödenmediği.
- Kalan borcun ödeme tarihi ve yöntemi.
- Altın borcu varsa gramı, ayarı ve türü.
- Mehir talebinden vazgeçilip vazgeçilmediği veya bu hakkın saklı tutulduğu.
“Tarafların birbirlerinden hiçbir alacağı yoktur” gibi genel ifadelerin mehir bakımından sonucu, protokolün bütünü ve somut olay kapsamında değerlendirilir. Mehirin ayrıca belirtilmesi daha açık bir düzenleme sağlar.
Sıkça sorulan sorular
Mehir ile nafaka ve boşanma tazminatı birlikte istenebilir mi?
Hukuki şartları oluşmuşsa istenebilir. Mehir, nafaka ve boşanma nedeniyle maddi veya manevi tazminat farklı hukuki sebeplere dayanır. Birinin varlığı, diğerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Düğünde takılan altınlar mehir borcundan düşülür mü?
Her düğün takısı otomatik olarak mehir ödemesi sayılmaz. Takıların mehir borcunu yerine getirmek amacıyla verilip verilmediği anlaşma ve delillerle belirlenir. Aynı altın için hem mehir hem ziynet alacağı adı altında iki kez tahsilat yapılamaz.
Mehir senedinde kayınpederin imzası varsa ona da dava açılabilir mi?
İmzanın hangi sıfatla atıldığı incelenmelidir. Tanık olarak imza atılması ile doğrudan borç üstlenilmesi aynı değildir. Sorumluluk, belgenin içeriği ve üstlenilen yükümlülüğün geçerlilik şartlarına göre belirlenir.
Evlilik devam ederken mehir istenebilir mi?
Ödeme zamanı gelmiş geçerli bir mehir borcu varsa boşanma beklenmeden talep edilebilir. Ancak ödeme açıkça boşanmaya veya başka bir koşula bağlanmışsa bu düzenleme dikkate alınır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mehir talepleri; sözleşmenin içeriği, ödeme ve teslim durumu, taraflar arasındaki ilişki ve somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Mevzuat kaynakları
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — özellikle m. 14, 146, 149, 153, 288–289 ve 295–297.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — özellikle m. 190 ve 200–203.
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — özellikle m. 166, 174–175 ve 178.
Mevzuat ve karar kontrol tarihi: 6 Kasım 2026.
İlgili içerikler
Büro iletişim bilgileri
0 (531) 265 88 20 sutluogluhukuk@gmail.com
Büro adresi ve çalışma saatleri
