Anlaşmalı Boşanma Şartları ve Protokolde Dikkat Edilecek Konular
İçindekiler

Anlaşmalı boşanma, eşlerin evliliği sona erdirme konusunda uzlaşmaları ve boşanmanın mali sonuçları ile varsa çocukların durumunu birlikte düzenlemeleri üzerine başvurulan bir boşanma yoludur. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir. Evliliğin en az bir yıl sürmesi, eşlerin hâkim tarafından bizzat dinlenmesi ve anlaşmanın mahkemece uygun bulunması gerekir. [1, m. 166/3]
Bir boşanma protokolü imzalamak, evliliği kendiliğinden sona erdirmez. Protokolün nafaka, tazminat, çocukların bakım düzeni ve varsa malvarlığına ilişkin hükümleri açık olmalı; mahkemenin vereceği karar da kesinleşmelidir. Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın şartları, protokol hazırlanırken dikkat edilecek konular ve yargılama süreci açıklanmaktadır.
Anlaşmalı boşanmanın şartları nelerdir
Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması
Bir yıllık süre, resmî evlenme tarihine göre değerlendirilir. Nişanlılık veya evlenmeden önce birlikte yaşanan dönem bu süreye eklenmez. Anlaşmalı boşanma yoluna başvurulurken bir yıllık evlilik süresinin tamamlanmış olması gerekir. Bu şart, eşlerin bir yıldır ayrı yaşamaları gerektiği anlamına gelmez.
Evliliğin bir yıldan kısa sürmesi, her türlü boşanma davasına engel değildir. Koşulları varsa başka bir boşanma sebebine dayanılabilir; ancak yalnızca eşlerin anlaşmış olması TMK m. 166/3 uyarınca boşanma için yeterli olmaz. [1, m. 161–166]
Eşlerin boşanma ve zorunlu sonuçları üzerinde anlaşması
Eşler birlikte başvurabilir veya bir eşin açtığı davayı diğeri kabul edebilir. Boşanmanın yanında maddi ve manevi tazminat, yoksulluk nafakası ve varsa ortak çocukların durumu da açıklığa kavuşturulmalıdır. Her eşe mutlaka nafaka veya tazminat ödenmesi gerekmez; bu konularda talep bulunup bulunmadığı ve varsa ödemenin koşulları belirlenmelidir. [1, m. 166/3; 6]
Hâkimin eşleri bizzat dinlemesi
Hâkim, eşlerin boşanma ve anlaşma konusundaki iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmelidir. Avukat aracılığıyla takip edilen bir davada da eşlerin kişisel beyanları gerekir; vekâletname veya imzalı protokol, bizzat dinlenme şartını tek başına karşılamaz. [1, m. 166/3]
Düzenlemenin mahkemece uygun bulunması
Hâkim, eşlerin ve çocukların menfaatlerini gözeterek anlaşmada değişiklik yapılmasını gerekli görebilir. Bu değişikliklerin eşler tarafından da kabul edilmesi gerekir. Özellikle çocukları ilgilendiren hükümler, yalnızca anne ve babanın anlaşmış olmasıyla mahkemeyi bağlamaz. [1, m. 166/3, 182]
Anlaşmalı boşanma protokolünde neler düzenlenmeli
Protokol, eşlerin üzerinde anlaştıkları konuları anlaşılır ve uygulanabilir biçimde ortaya koymalıdır. İnternetten alınan bir metindeki boşlukları doldurmak, ailenin ve malvarlığının bütün özelliklerini karşılamayabilir.
Nafaka ve tazminat
Eş için öngörülen yoksulluk nafakası ile çocuğun giderlerine katılımı sağlayan iştirak nafakası ayrı yazılmalıdır. Nafaka veya tazminat kararlaştırılmışsa tutar, kime ödeneceği, ödemenin başlangıcı ve zamanı açık olmalıdır. Düzenli ödemelerde yıllık artış öngörülüyorsa artış tarihi ve hesaplama ölçütü de belirlenmelidir.
Örneğin “uygun zamanda ödeme yapılacaktır” ifadesi, ödeme tarihini açıklamaz. “Her yıl enflasyon oranında artırılacaktır” denildiğinde de hangi göstergenin ve dönemin esas alınacağı belirsiz kalabilir. Ödeme hükümleri, daha sonra ayrıca anlaşmaya ihtiyaç duyulmadan uygulanabilecek açıklıkta kurulmalıdır.
Yoksulluk nafakasından veya tazminattan vazgeçildiğine ilişkin hükümler hak kaybına yol açabilir. Eşin kendi hakkından vazgeçmesi ile çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğü aynı biçimde değerlendirilemez. Çocuğa ilişkin düzenlemeler kanuni koşulları oluştuğunda yeniden incelenebilir. [1, m. 174–176, 182, 330–331; 7]
Velayet ve çocukla kişisel ilişki
Ortak çocuk varsa velayetin nasıl kullanılacağı, çocuğun bakım düzeni ve diğer ebeveynle kişisel ilişkisi açıkça belirlenmelidir. Hafta sonları, ara tatiller, yaz tatili ve bayramlar için kurulacak düzen; çocuğun yaşı, okul hayatı, sağlık durumu ve ebeveynlerin yaşadığı yerlerle uyumlu olmalıdır.
“Çocuk istediği zaman görülecektir” gibi belirsiz ifadeler uygulamada yeni uyuşmazlıklar doğurabilir. Gün ve saatlerin, çocuğun alınacağı ve bırakılacağı yerin anlaşılır olması önem taşır. Esas alınan ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Sonradan ortaya çıkan önemli değişiklikler, velayet veya kişisel ilişki düzeninin yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir. [1, m. 182–183]
Çocuğun giderleri
Çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve diğer ihtiyaçları birlikte değerlendirilmelidir. Okul ve sağlık giderleri bakımından belirsiz, sınırsız veya aynı giderin iki kez talep edilmesine yol açabilecek hükümlerden kaçınılmalıdır.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 15.06.2026 tarihli kararında, somut uyuşmazlıktaki okul, kıyafet ve sağlık sigortası giderlerinin iştirak nafakası kapsamında ele alınması; çocuğun ihtiyaçları ve tarafların ekonomik durumu araştırılarak uygulanabilir bir yükümlülük belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu nedenle yalnızca giderin adını yazmak yerine kapsamını ve nafaka ile ilişkisini açıklamak gerekir. [7]
Ortak konut ve eşyalar
Ortak konutta kimin kalacağı, konutun ne zaman boşaltılacağı ve ev eşyalarının nasıl teslim edileceği konusunda anlaşma varsa bunlar da somutlaştırılmalıdır. Ziynet eşyaları, yani düğünde takılan altın ve benzeri değerler hakkındaki talepler ayrıca ele alınmalıdır. Eşyaların veya ziynetlerin paylaşılması, mal rejiminden doğan bütün alacakların kendiliğinden tasfiye edildiği anlamına gelmez.
Mal paylaşımı anlaşmalı boşanmanın zorunlu şartı mı
Mal rejiminin tasfiyesi, anlaşmalı boşanmanın zorunlu unsurlarından değildir. Eşlerin evlilikten doğan malvarlığı alacaklarının belirlenmesi anlamına gelen bu konu, boşanmanın mali sonuçları arasında sayılan nafaka ve tazminatla karıştırılmamalıdır. Eşler mal paylaşımını protokolde düzenleyebilir veya bu konuyu anlaşmanın dışında bırakabilir. [4]
Mal paylaşımı da çözülecekse hangi taşınmazın, aracın, hesabın veya alacağın düzenlendiği; kime ne verileceği ve işlemin nasıl tamamlanacağı açıkça belirtilmelidir. Protokolde bir evin eşlerden birine bırakılacağının yazılması, tek başına tapu kaydını değiştirmez. Mahkeme hükmünün kapsamı ve gerekli tescil işlemleri ayrıca değerlendirilir. [1, m. 705–706; 4]
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 28.04.2026 tarihli, 2025/6039 E., 2026/4692 K. sayılı kararında, protokolde mal rejiminin tasfiyesine ilişkin düzenleme bulunmadığı hâlde duruşmada söylenen “mal tasfiyesi talebimiz yoktur” ifadesi, mal rejimi alacaklarından açık ve kesin biçimde vazgeçme olarak kabul edilmemiştir. [4]
Bu karar, bütün genel ifadelerin aynı sonucu doğuracağı anlamına gelmez. Protokol, duruşma beyanları ve hüküm birlikte incelenir. “Birbirimizden hiçbir alacağımız yoktur” gibi geniş ifadelerin hangi hakları kapsadığı belirsiz bırakılmamalı; hangi konuların çözüldüğü, hangilerinin saklı tutulduğu ayrı yazılmalıdır.
Dava hangi mahkemede ve nasıl açılır
Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde, bu işlere bakmakla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Yetkili yer, TMK m. 168’e göre eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son defa en az altı aydır birlikte oturdukları yerdir. [1, m. 168; 3, m. 2, 4]
Dava dilekçesinde tarafların bilgileri, evlenme tarihi, varsa çocuklar, talebin dayanağı ve boşanma istemi açıklanır. Hazırlanan protokol dilekçeye eklenir. Malvarlığına ilişkin düzenleme varsa ilgili kayıt ve belgeler de önem kazanır. Avukatla takipte vekâletnamenin boşanma davası için gerekli özel yetkiyi içermesi gerekir. [2, m. 74, 119]
Başvuru sırasında harç ve gider avansı gündeme gelir. Yargılama giderleri ile varsa avukatlık ücreti farklı kalemlerdir; toplam tutar dosyanın kapsamına ve başvuru tarihindeki düzenlemelere göre değişebilir.
Duruşmada ne olur
Hâkim, eşlere boşanmak isteyip istemediklerini ve anlaşmanın hükümlerini kabul edip etmediklerini sorar. İradelerin serbestçe oluştuğunu ve gerekli konularda anlaşma bulunduğunu denetler. Şartlar sağlanmışsa, çekişmeli boşanmada olduğu gibi kusura ilişkin olayların ve delillerin ayrıntılı incelenmesine ihtiyaç olmadan karar verilebilir.
Protokoldeki belirsizlikler, eşlerin beyanları arasındaki farklılıklar veya çocukların durumuyla ilgili eksiklikler giderilmeden anlaşmalı boşanma kararı verilmez. Mahkemenin uygun bulduğu düzenlemelerin, uygulanırken tereddüt doğurmayacak şekilde hükme yansıtılması gerekir. [1, m. 166/3; 6]
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer ve ne zaman kesinleşir
Şartların tamamlandığı bir dosyada tek duruşmada boşanma kararı verilmesi mümkündür. Ancak dava açıldığı gün boşanılacağı veya her dosyanın belirli sayıda gün içinde biteceği söylenemez. Duruşma takvimi, belgelerdeki eksiklikler, tebligat ve kararın kesinleşmesi toplam süreyi etkiler.
Duruşmada karar verilmesi ile boşanmanın kesinleşmesi farklı aşamalardır. Gerekçeli kararın usulüne uygun tebliği üzerine istinaf, yani kararın üst mahkemede incelenmesini isteme süresi kural olarak iki haftadır. Bu süre her taraf için kendisine veya varsa vekiline yapılan usulüne uygun tebliğe göre değerlendirilir. [2, m. 345]
Taraflar, karar kendilerine tebliğ edilmeden istinaf hakkından geçerli biçimde feragat edemez. Dolayısıyla protokole önceden yazılan “istinaf etmeyeceğiz” ifadesi tek başına kararın hemen kesinleşmesini sağlamaz. Kanun yolu süreci tamamlanıp karar kesinleştiğinde evlilik hukuken sona erer. [2, m. 349–350]
Eşlerden biri anlaşmadan vazgeçerse ne olur
Karar kesinleşmeden anlaşmalı boşanma iradesinden dönülmesi mümkündür. Bu durumda anlaşmalı boşanmanın dayanağı ortadan kalkar; dosyanın bulunduğu aşama ve usul kuralları gözetilerek çekişmeli boşanma olarak devam edilmesi gündeme gelir. Bu, diğer eşin ileri sürdüğü iddiaların kendiliğinden ispatlandığı veya davanın mutlaka reddedileceği anlamına gelmez. [5]
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 04.03.2026 tarihli kararında da anlaşmadan dönülmesi üzerine taraflara iddia, savunma ve delillerini sunma imkânı tanınarak çekişmeli boşanma usulünün izlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Kesinleşmiş boşanma kararının etkisi ise yalnızca sonradan fikir değiştirmekle ortadan kalkmaz. [5]
Sıkça sorulan sorular
Anlaşmalı boşanma için avukat zorunlu mu
Hayır. Dava ehliyeti bulunan kişi davasını kendisi açıp takip edebilir. Bununla birlikte protokoldeki haklardan vazgeçme, malvarlığı ve ödeme hükümlerinin hukuki sonuçları vardır. [2, m. 71]
Protokolün noterde düzenlenmesi gerekir mi
Anlaşmalı boşanma protokolü için genel bir noter onayı zorunluluğu yoktur. Anlaşma mahkemeye yazılı sunulabilir; duruşmada açıklanan anlaşmanın tutanağa geçirilip imzalanması da mümkündür. Her durumda hâkimin denetimi ve onayı gerekir. Protokoldeki belirli malvarlığı işlemlerinin gerektirdiği şekil ve tescil işlemleri ayrıca değerlendirilir. [1, m. 166/3, 184/5; 6]
Eşlerden biri duruşmaya gelmezse boşanma kararı verilir mi
Yalnızca imzalı protokole veya avukatın açıklamasına dayanılarak bizzat dinlenme şartı atlanamaz. Duruşmaya katılmamanın davanın devamına etkisi, mazeret ve dosyanın durumuna göre ayrıca değerlendirilir. [1, m. 166/3]
Çocuğumuzun olması anlaşmalı boşanmaya engel mi
Hayır. Ancak velayet, çocukla kişisel ilişki ve çocuğun giderleri hakkında düzenleme yapılmalı; mahkeme bunu çocuğun üstün yararına uygun bulmalıdır. [1, m. 166/3, 182]
Çocuk için nafaka istenmemişse sonradan istenebilir mi
Protokolde çocuk için nafaka istenmemiş olması, çocuğun gelecekteki bakım ve eğitim ihtiyaçları yönünden her türlü talebi kesin olarak ortadan kaldırmaz. Çocuğun ihtiyaçları, ebeveynlerin ödeme gücü ve mevcut düzenleme gözetilerek nafaka belirlenmesi veya değiştirilmesi istenebilir. [1, m. 182, 327, 330–331; 7]
Anlaşmalı boşanmadan sonra mal paylaşımı davası açılabilir mi
Mal rejimi alacakları hakkında bağlayıcı bir tasfiye veya açık feragat bulunmuyorsa ayrıca dava açılması mümkün olabilir. Sonuç; protokolün, duruşma beyanlarının ve kararın kapsamına göre belirlenir. [4]
Çekişmeli boşanma anlaşmalı boşanmaya dönüşebilir mi
Evet. TMK m. 166/3’ün koşulları sağlanır ve eşler gerekli konularda anlaşırsa, devam eden davada bu anlaşma mahkemenin değerlendirmesine sunulabilir. Eşlerin bizzat dinlenmesi ve hâkimin düzenlemeyi uygun bulması yine gerekir. [1, m. 166/3]
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Her uyuşmazlık; somut olayın koşulları, tarafların beyanları, belgeler ve güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, özellikle m. 161–166, 168, 174–176, 182–184, 327, 330–331 ve 705–706.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle m. 71, 74, 119–120, 345 ve 349–350.
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, m. 2 ve 4.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 28.04.2026 tarihli 2025/6039 E. ve 2026/4692 K. sayılı karar: Mal rejimi alacakları ve açık feragat.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 04.03.2026 tarihli 2025/10352 E. ve 2026/2521 K. sayılı karar: Kesinleşmeden anlaşmalı boşanma iradesinden dönülmesi.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 18.04.2019 tarihli 2017/2643 E. ve 2019/484 K. sayılı karar: Anlaşmanın kapsamı, eşlerin dinlenmesi ve hâkimin denetimi.
- Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 15.06.2026 tarihli 2025/8708 E. ve 2026/6569 K. sayılı karar: Eğitim ve sağlık giderlerinin iştirak nafakasıyla birlikte değerlendirilmesi.
İlgili içerikler
Büro iletişim bilgileri
0 (531) 265 88 20 sutluogluhukuk@gmail.com
Büro adresi ve çalışma saatleri
