Aile Hukuku
Boşanma, velayet, nafaka ve mal rejiminin tasfiyesi.
Aile hukuku; evlilik, boşanma, eşler arasındaki mali ilişkiler ve çocukların hukuki durumuna ilişkin kuralları kapsar. Boşanma, velayet, nafaka, mal rejiminin tasfiyesi, soybağı ve aile içi şiddete karşı koruma tedbirleri bu alanın başlıca konularıdır.
Bir aile uyuşmazlığında evliliğin sona ermesi, çocukların bakım düzeni ve malvarlığı talepleri birlikte gündeme gelebilir. Her talebin koşulları ve ispatı ayrı değerlendirilir. Çocukları ilgilendiren kararlarda çocuğun üstün yararı esas alınır; eşlerin anlaşması da bu yönden mahkemenin denetimine tabidir. [1, m. 166, 169, 182]
Başlıca aile hukuku uyuşmazlıkları
Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma
Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Hâkim, eşleri bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli; boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır. Yalnızca bir protokol imzalanması, boşanmayı kendiliğinden gerçekleştirmez. [1, m. 166/3]
Çekişmeli boşanmada ileri sürülen boşanma sebebi, olayların tarihleri ve bunları destekleyen deliller incelenir. Boşanma talebiyle birlikte nafaka, velayet ve tazminat gibi istemler gündeme gelebilir. Başvuru ve hak düşürücü süreler boşanma sebebine göre değişebileceğinden, bütün davalar için tek bir süre esas alınamaz. [1, m. 161–166, 174–175]
Velayet ve çocukla kişisel ilişki
Velayet, çocuğun bakımı, eğitimi ve korunmasına ilişkin hak ve yükümlülükleri içerir. Mahkeme; çocuğun ihtiyaçlarını, yaşam koşullarını ve bakım düzenini değerlendirir. Velayet kendisine verilmeyen ebeveynle kurulacak kişisel ilişki de çocuğun gelişimi ve güvenliği gözetilerek düzenlenir. Çocuğun yaşı ve olgunluğu elverdiğinde görüşünün alınması değerlendirmeye katkı sağlar. [1, m. 182, 323–324, 339]
Sonradan ortaya çıkan önemli değişiklikler, velayet veya kişisel ilişki düzeninin yeniden incelenmesini gerektirebilir. Bu kararlar, eşlerden birini ödüllendirme veya cezalandırma amacı taşımaz. [1, m. 183, 324]
Nafaka ve boşanma nedeniyle tazminat
Dava süresince geçici ihtiyaçlar için tedbir nafakası; çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım için iştirak nafakası; boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş içinse kanuni koşullarla yoksulluk nafakası gündeme gelebilir. Bu taleplerin dayanakları ve değerlendirme ölçütleri farklıdır. [1, m. 169, 175, 182, 330]
Boşanma nedeniyle maddi ve manevi tazminatta, talep türüne göre kusur, menfaat kaybı veya kişilik hakkına saldırı gibi koşullar araştırılır. Nafaka ya da tazminat için herkes hakkında uygulanacak sabit bir tutar veya gelir yüzdesi bulunmaz. Tarafların ekonomik koşulları ve talebin niteliği değerlendirilir. [1, m. 174–176, 330]
Mal rejiminin tasfiyesi ve mal paylaşımı
Eşlerin tabi olduğu mal rejimi; evlilik tarihi, varsa mal rejimi sözleşmesi ve uygulanacak geçiş hükümleri dikkate alınarak belirlenir. Kanuni mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Tasfiye, evlilik sırasında edinilen malların ve bunlarla bağlantılı hak ve borçların ilgili kurallara göre hesaplanmasıdır. [1, m. 202, 218–241; 6, m. 10]
Malvarlığının edinilme zamanı ve kaynağı, kişisel mallar, borçlar ve diğer eşin katkısı önem taşır. Boşanma kararı, malların tapuda veya banka hesaplarında kendiliğinden yarı yarıya paylaşılmasını sağlamaz. Mal rejiminden doğan istemler ayrıca ele alınmalı; anlaşmalı boşanma protokolünün bu haklar üzerindeki etkisi açıkça değerlendirilmelidir. [1, m. 219–220, 225, 227, 236]
Aile konutunun korunması
Ailenin ortak yaşamının sürdürüldüğü konut hakkında, malik veya kiracı olan eşin tek başına yapabileceği işlemler kanunla sınırlandırılmıştır. Örneğin, diğer eşin açık rızası bulunmadan aile konutunun devri veya konut üzerindeki hakların sınırlandırılması kural olarak mümkün değildir. Aile konutu şerhi ve üçüncü kişilerin hukuki durumu somut işlem üzerinden incelenir. Şerh, diğer eşe kendiliğinden mülkiyet payı kazandırmaz. [1, m. 194]
Soybağına ilişkin davalar
Çocukla ana ve baba arasındaki hukuki bağın kurulması veya mevcut bağın kaldırılması; babalık karinesi, tanıma, babalık davası ve soybağının reddi gibi farklı kurumlarla ilişkilidir. Taraf sıfatı, dava hakkı, süre ve ispat kuralları talebin türüne göre değişir. Nüfus kaydının düzeltilmesi ile soybağının değiştirilmesi aynı usule tabi kabul edilmemelidir. [1, m. 282 ve devamı]
Koruyucu ve önleyici tedbirler
6284 sayılı Kanun; şiddete uğrayan veya şiddete uğrama tehlikesi bulunan kadınların, çocukların, aile bireylerinin ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarının korunması için tedbirler öngörür. Yaklaşmama, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme ve ortak konuttan uzaklaştırma, koşullarına göre uygulanabilecek önleyici tedbirler arasındadır. Başvuru için boşanma davası açılmış olması gerekmez. [2, m. 1, 3–5, 8]
Koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığını gösteren delil veya belge aranmaz. Önleyici tedbir kararları da geciktirilmeksizin verilir. Bu ayrım, bütün tedbirlerde aynı ispat kuralının uygulandığı biçiminde yorumlanmamalıdır. Tedbirin kapsamı ve süresi olayın gerektirdiği korumaya göre belirlenir. [2, m. 8]
Uyuşmazlıkta izlenecek yol
Taleplerin ve geçici ihtiyaçların belirlenmesi
Öncelikle evlilik ve ayrılık tarihleri, çocukların mevcut bakım düzeni, ekonomik durum ve varsa önceki kararlar belirlenir. Barınma, geçim, çocukların bakımı veya güvenlik konusunda gecikmesinde sakınca bulunan ihtiyaçlar ayrıca değerlendirilir. Boşanma davası sırasında hâkim, gerekli geçici önlemleri resen, yani talep bulunmasa da alabilir. [1, m. 169]
Görevli mahkeme ve başvuru usulü
Boşanma ve aile hukukundan doğan birçok uyuşmazlık aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu işler, kanundaki görevlendirmeye göre asliye hukuk mahkemesince aile mahkemesi sıfatıyla yürütülür. Her başvuruda görev, yetki ve varsa özel usul hükümleri ayrıca incelenir. [3, m. 2, 4]
Boşanmanın kendisi arabuluculukla karara bağlanamaz; boşanma davasından önce zorunlu arabuluculuk başvurusu aranmaz. Aile hukukuyla bağlantılı bir mali talebin arabuluculuğa elverişliliği ise tarafların o hak üzerinde serbestçe tasarruf edip edemediğine bağlıdır. Aile içi şiddet iddiasını içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir. [4, m. 1; 1, m. 166]
Deliller ve özel hayatın korunması
Tanık anlatımları, yazışmalar, sağlık raporları ve mali kayıtlar, ileri sürülen olayla bağlantıları ve hukuka uygunlukları bakımından değerlendirilir. Hukuka aykırı elde edilmiş deliller, bir vakıanın ispatında dikkate alınamaz. Dijital kaydın gerçek olması, elde edilme yöntemini kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. [5, m. 189/2]
WhatsApp mesajlarının delil niteliği, HTS kayıtlarının kapsamı ve casus yazılım kullanımının hukuki sonuçları hakkındaki yazılarımızda bu konular ayrı ayrı ele alınmaktadır. Eşin cihazına veya hesabına izinsiz erişmek, ayrıca özel hayat ve ceza sorumluluğu yönünden sonuç doğurabilir.
İlk değerlendirmede önemli bilgi ve belgeler
- Evlilik, ayrılık ve uyuşmazlığa konu olayların tarih sırasına göre özeti.
- Varsa dava dilekçeleri, mahkeme kararları, tedbir kararları ve tebligatlar.
- Çocukların eğitim, sağlık, bakım ve düzenli giderlerine ilişkin belgeler.
- Gelir, çalışma durumu, kira, kredi ve diğer düzenli giderleri gösteren kayıtlar.
- Mal paylaşımı yönünden tapu, araç, banka ve borç kayıtları; edinme ve ödeme belgeleri.
- Varsa mal rejimi sözleşmesi veya anlaşmalı boşanma protokolü taslağı.
- Hukuka uygun elde edilmiş yazışmalar, sağlık raporları ve olayları doğrudan bilen tanıklara ilişkin bilgiler.
Bu liste, her başvuru için zorunlu veya eksiksiz bir evrak listesi değildir. Belgelerin asılları ve dijital kayıtların bütünlüğü korunmalı; koruma tedbiri gerektiren durumlarda başvuru, bütün belgelerin toplanmasına bağlanmamalıdır.
Sık sorulan sorular
Anlaşmalı boşanmada yalnızca protokol yeterli midir
Hayır. Evliliğin en az bir yıl sürmesi, eşlerin hâkim tarafından bizzat dinlenmesi ve mali sonuçlarla çocuklara ilişkin düzenlemenin uygun bulunması gerekir. Hâkimin gerekli gördüğü değişikliklerin eşlerce kabulü de önem taşır. [1, m. 166/3]
Velayet her durumda anneye mi verilir
Hayır. Karar, çocuğun üstün yararı ve somut bakım koşulları üzerinden verilir. Ebeveynin cinsiyeti veya gelirinin daha yüksek olması tek başına belirleyici değildir. Çocuğun ihtiyaçları, güvenliği ve gelişimi birlikte değerlendirilir. [1, m. 182, 339]
Nafaka için belirli bir maaş yüzdesi var mıdır
Kanunda bütün dosyalara uygulanacak sabit bir maaş yüzdesi öngörülmez. Nafakanın türü, tarafların mali güçleri ve ihtiyaçlar dikkate alınır. Çocuk için nafakada çocuğun bakım ve eğitim gereksinimleri ayrıca önem taşır. [1, m. 169, 175, 182, 330]
Boşanma kararıyla mallar kendiliğinden paylaşılır mı
Hayır. Mal rejiminden doğan taleplerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Malın kimin adına kayıtlı olduğu kadar edinilme tarihi, finansman kaynağı ve tabi olunan mal rejimi de önemlidir. Her mal için doğrudan yarı yarıya mülkiyet sonucu çıkarılamaz. [1, m. 202, 219–220, 225–236]
Uzaklaştırma için boşanma davası açmak gerekir mi
Hayır. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbirleri, boşanma davasından bağımsız olarak istenebilir. Tedbirin türü, yetkili makam ve kapsamı somut tehlikeye göre belirlenir. [2, m. 3–5, 8]
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır. Uygulanacak hükümler, süreler ve başvuru yolları; uyuşmazlığın özellikleri, işlem tarihleri ve ilgili mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir.
İlgili yazılar
- Evin Tapusu Eşimin Adına. Boşanmada Evden Pay Alabilir miyim?
- Eşim Bana Boşanma Davası Açtı, Ne Yapmalıyım? Cevap Süresi ve Karşı Dava
- Velayet Kime Verilir, Çocuk Nafakası Ne Zaman Artırılır?
- Boşanma Davasında Mehir: Mehir Senedi ve Alacağın Talep Edilmesi
- Ziynet Alacağı Davasında İspat Yükü: Evden Ayrılan Eş Takıları Yanında Götürmüş Sayılır mı?
- Anlaşmalı Boşanma Şartları ve Protokolde Dikkat Edilecek Konular
- Boşanmada Casus Yazılım Kullanımının Hukuki Sonuçları
- Boşanma Davasında HTS Kayıtlarının Delil Niteliği
- Boşanma Davalarında WhatsApp Mesajlarının Delil Niteliği
Mevzuat kaynakları
[1] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 161–166, 169, 174–176, 182–183, 194, 202, 218–241, 282 ve devamı, 323–324, 330, 339.
[2] 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun — m. 1, 3–5, 8.
[3] 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun — m. 2, 4.
[4] 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu — m. 1.
[5] 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 189/2.
[6] 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun — m. 10.
Kaynak inceleme tarihi: 21 Ekim 2026.