Gayrimenkul Hukuku
Tapu, kira, tahliye ve taşınmaz uyuşmazlıkları.
Gayrimenkul hukuku; taşınmazın mülkiyeti, devri, kullanımı ve paylaşılmasından doğan hukuki ilişkileri kapsar. Tapu kaydının düzeltilmesi, kira ve tahliye, ortaklığın giderilmesi, haksız kullanım nedeniyle tazminat, kat mülkiyeti ve kamulaştırma uyuşmazlıkları bu alanın başlıca konularıdır.
Aynı taşınmaz hakkında birden fazla talep gündeme gelebilir. Tapunun kimin adına kayıtlı olduğu, taşınmazı kimin ve hangi hukuki sebebe dayanarak kullandığı, sözleşmeler ve tebligat tarihleri birlikte incelenmelidir. İzlenecek yol yalnızca taşınmazın türüne değil, ileri sürülen hakkın niteliğine göre belirlenir.
Başlıca gayrimenkul uyuşmazlıkları
Tapu iptali ve tescil davaları
Tapu kaydının gerçek hak durumunu yansıtmadığı iddiası, tapu iptali ve tescil talebine konu olabilir. İncelemede tescilin dayandığı işlem, önceki devirler ve tarafların hukuki durumu önem taşır. Tapu siciline güvenerek hak kazanan üçüncü kişilerin korunması ayrıca değerlendirilir; her geçersizlik iddiası sonraki malikin tapusunun iptalini gerektirmez. [1, m. 1023–1025]
Kira sözleşmeleri ve tahliye
Kira ilişkisinde bedelin ödenmemesi, taşınmazın sözleşmeye aykırı kullanılması, ihtiyaç veya tahliye taahhüdü gibi farklı sebepler ayrı koşullara tabidir. Sözleşmenin başlangıcı, kiralananın niteliği, ihtarların içeriği ve tebliğ tarihleri incelenmeden tahliye yolu belirlenmemelidir. Özellikle konut ve çatılı işyeri kiralarında, belirli sürenin dolması kiraya verene tek başına tahliye hakkı vermez. [2, m. 315, 347, 350–352]
Tahliye sebepleri ve izlenecek usul hakkında Kiralananın Tahliyesi ve Tahliye Sebepleri yazısında genel bilgi yer almaktadır.
Kira bedelinin tespiti ve uyarlanması
Kira bedelinin tespiti ile sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması aynı talep değildir. Konut ve çatılı işyeri kiralarında bedelin belirlenmesi TBK m. 344–345 çerçevesinde; uyarlama ise somut olayda aşırı ifa güçlüğünün koşulları yönünden değerlendirilir. Sözleşme süresi, artış hükmü, emsal kiralar ve talebin hangi dönem için ileri sürüldüğü önemlidir. [2, m. 138, 344–345]
Ortaklığın giderilmesi
Bir taşınmazın birlikte maliklerinin paylaşma konusunda anlaşamaması hâlinde, kanuni koşullar içinde ortaklığın giderilmesi istenebilir. Aynen bölüşme imkânı ile satış yoluyla paylaşma seçenekleri taşınmazın hukuki ve fiilî özelliklerine göre değerlendirilir. Paylaşmayı sınırlayan hükümler ve özel kanunlar ayrıca gözetilir. Ayrıntılar için Ortaklığın Giderilmesi Davası yazısına bakılabilir. [1, m. 698–699]
Ecrimisil ve taşınmazın kullanımı
Taşınmazın haklı bir sebep olmadan kullanılması, koşulları varsa ecrimisil olarak adlandırılan haksız işgal tazminatını gündeme getirir. Ecrimisil kira bedeli değildir. Kullanımın sona erdirilmesi için ileri sürülecek elatmanın önlenmesi talebi de tazminat talebinden farklıdır. Paydaşlar arasındaki kullanımlarda, diğer paydaşın yararlanma isteğini bildirmesi anlamındaki intifadan men koşulu ve istisnaları ayrıca incelenir. Ecrimisil ve Dava Şartları yazısında konu ayrıntılı açıklanmıştır. [1, m. 683, 995]
Kat mülkiyeti ve kat irtifakı
Apartman ve sitelerde ortak alanların kullanılması, ortak giderler, yönetim kararları ve bağımsız bölümlerde yapılan değişiklikler uyuşmazlık doğurabilir. Tapu kaydı, yönetim planı, kurul kararları ve gider belgeleri birlikte değerlendirilir. Maliklerin ve kullanıcıların yükümlülükleri, yalnızca kendi bağımsız bölümleriyle sınırlı değildir. [3, m. 18–20, 28]
Kamulaştırma uyuşmazlıkları
Kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın idare adına tescili ile kamulaştırma işleminin hukuka uygunluğu farklı yargısal incelemelere konu olur. Bedel ve tescil yönünden adli yargı, idari işlemin iptali yönünden idari yargı ayrımı gözetilmelidir. Tebligatlar ve başvuru süreleri, işlem türüne göre ayrı incelenir. [4, m. 10, 14]
Çay bahçelerinin değerlemesi, geriye kalan arazinin durumu ve başvuru yolları, Kamulaştırmada Bedel Tespiti ve Taşınmaz Malikinin Hakları yazısında ele alınmıştır.
Uyuşmazlıkta izlenecek yol
Hak durumunun ve talebin belirlenmesi
Önce güncel tapu kaydı, pay oranları, şerhler ve taşınmaz üzerindeki haklar araştırılır. Tapu kaydı ile fiilî kullanımın aynı olup olmadığı, sözleşmelerin tarafları ve uyuşmazlığın başlangıcı belirlenir. Ardından mülkiyetin düzeltilmesi, alacağın tahsili, kullanımın sona erdirilmesi veya paylaşma gibi talepler birbirinden ayrılır.
Arabuluculuk ve dava öncesi işlemler
Her taşınmaz uyuşmazlığında zorunlu arabuluculuk yoktur. Kanunda belirtilen kira, taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabulucuya başvuru gerekir. İcra ve İflas Kanunu uyarınca ilamsız icra yoluyla tahliye bu kapsamdaki kira düzenlemesinin istisnasıdır. Tapu iptali veya ecrimisil gibi bir talepte ise arabuluculuk, yalnızca taşınmazla ilgili olması nedeniyle zorunlu sayılmaz; hukuki ilişki ve uygulanabilecek diğer dava şartları ayrıca incelenir. [5, m. 18/B]
Görevli mahkeme ve deliller
Her gayrimenkul davası aynı mahkemede görülmez. Örneğin, kanuni istisnalar saklı kalmak üzere kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar ve ortaklığın giderilmesi davaları sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Taşınmaz üzerindeki ayni haklara (mülkiyet gibi taşınmaz üzerinde doğrudan hak sağlayan haklara) ilişkin davalarda, taşınmazın bulunduğu yerin kesin yetkisi ayrıca dikkate alınır. Somut talep bakımından görev ve yetki birlikte belirlenmelidir. [6, m. 4, 12]
Tapu ve belediye kayıtları, sözleşmeler, ödeme belgeleri, yazışmalar ve tebligatlar delil değerlendirmesinin temelini oluşturur. Gerektiğinde keşif ve bilirkişi incelemesiyle sınır, kullanım biçimi veya değer araştırılır. Devir ya da delil kaybı riski varsa ihtiyati tedbir ve delil tespiti koşulları ayrıca değerlendirilir. Bu korumalar her başvuruda kendiliğinden uygulanmaz. [6, m. 266, 288, 389, 400]
İlk değerlendirme için gerekli belgeler
- Güncel tapu kaydı ve üzerindeki şerh, beyan, ipotek gibi kayıtları gösteren belgeler; varsa önceki devir belgeleri.
- Uyuşmazlığa göre kadastro krokisi, imar durumu, yapı ve bağımsız bölüm belgeleri.
- Kira, satış, satış vaadi veya paylaşma sözleşmeleri ve bunların ekleri.
- Banka dekontları, ödeme kayıtları, ihtarnameler, tahliye taahhüdü ve tebligat belgeleri.
- Ortaklık veya miras bağlantılı dosyalarda paydaş bilgileri ve gerekiyorsa mirasçılık belgesi.
- Apartman ve site uyuşmazlıklarında yönetim planı, kurul kararları ve gider belgeleri.
- Varsa arabuluculuk son tutanağı, icra dosyası, dava evrakı ve kamulaştırma bildirimleri.
Belgeler tarih sırasına konulmalı; asılları ve tebliğ tarihlerini gösteren kayıtlar korunmalıdır. Bu liste her dosya için zorunlu ve eksiksiz bir belge listesi değildir; gerekli belgeler talebe göre değişir.
Sık sorulan sorular
Her taşınmaz davasından önce arabulucuya başvurulur mu
Hayır. Dava şartı arabuluculuk, uyuşmazlığın kanunda sayılan türlerden birine girmesine bağlıdır. Taşınmazla ilgili bütün taleplere aynı kural uygulanamaz. Özellikle ilamsız icra yoluyla tahliye istisnası ve uyuşmazlığın dayandığı hukuki ilişki kontrol edilmelidir. [5, m. 18/B]
Tapu iptali davalarının tamamı aynı süreye mi tabidir
Hayır. Talebin hukuki sebebi ve uygulanacak özel hükümler belirleyicidir. Bazı taleplerde zamanaşımı veya hak düşürücü süre gündeme gelirken, bazı mülkiyet iddialarında farklı kurallar uygulanır. Bu nedenle bütün tapu iptali davaları için tek bir süre vermek veya hepsinin süresiz olduğunu söylemek doğru değildir.
Bir paydaşın karşı çıkması ortaklığın giderilmesini engeller mi
Tek başına engellemez. Paylaşma isteme hakkının kanuni koşulları ve sınırlamaları incelenir. Aynen paylaşmanın mümkün olup olmadığı ve gerekirse satış yoluyla paylaşma, uyuşmazlıkta ayrıca değerlendirilir. [1, m. 698–699]
Kira süresinin dolması tahliye için yeterli midir
Konut ve çatılı işyeri kiralarında belirli sürenin dolması, kiraya veren bakımından tek başına yeterli değildir. Bildirimle sona erdirme koşulları ile ihtiyaç, temerrüt veya tahliye taahhüdü gibi sebeplerin şartları birbirinden farklıdır. Sözleşme ve somut sebep birlikte incelenmelidir. [2, m. 315, 347, 350–352]
Ecrimisil kararı taşınmazın boşaltılmasını sağlar mı
Ecrimisil, haksız kullanım nedeniyle tazminat talebidir; tek başına taşınmazın boşaltılması sonucunu doğurmaz. Kullanıma son verilmesi için uygun hukuki talebin ayrıca ileri sürülmesi gerekir. [1, m. 683, 995]
İlgili yazılar
- Kirasını Ödemeyen Kiracı Nasıl Tahliye Edilir?
- Ecrimisil Nedir Haksız İşgal Tazminatı ve Dava Şartları
- Ortaklığın Giderilmesi Davası
- Hisseli Tapuda Önalım (Şufa) Davası
- Emlak Komisyon Alacağı ve Emlakçı Ücretinin Şartları
- Muhdesatın Aidiyetinin Tespiti ve 10 Yıllık Hak Düşürücü Süre
Mevzuat kaynakları
[1] 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 683, 698–699, 995, 1023–1025.
[2] 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — m. 138, 315, 344–345, 347, 350–352.
[3] 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu — m. 18–20, 28.
[4] 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu — m. 10, 14.
[5] 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu — m. 18/B.
[6] 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m. 4, 12, 266, 288, 389, 400.
Bu sayfa genel bilgilendirme amacı taşır. Somut uyuşmazlıkta uygulanacak hükümler, süreler ve başvuru yolları dosya kapsamına göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Güncelleme ve mevzuat kontrol tarihi: 21 Ekim 2026.